skocz do treści

Pochodnia - Miesięcznik społeczny Polskiego Związku Niewidomych

Z życia PZN

Psy przewodniki w roli głównej. Nowy projekt PZN Elżbieta Oleksiak, kierownik Centrum Rehabilitacji Instytutu Tyflologicznego PZN

Projekt „Budowanie kompleksowego systemu szkolenia i udostępniania osobom niewidomym psów przewodników oraz zasad jego finansowania” zakłada wypracowanie standardów szkolenia psów asystujących, które powstaną we współpracy Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (wnioskodawcą projektu) z pięcioma partnerami: Polskim Związkiem Niewidomych, Fundacją na Rzecz Osób Niepełnosprawnych Labrador – Pies Przewodnik, Fundacją Pies Przewodnik, Fundacją Psie Serce oraz Fundacją Vis Maior, na podstawie umowy z 22.03.2019 r.

Ten od dawna wyczekiwany projekt nie tylko stworzy standardy, ale także zwiększy liczbę szkolonych psów zgodnie z potrzebami oczekujących. Chodzi o to, żeby podmioty, które podejmą się realizacji tego zadania w przyszłości, robiły to wg wypracowanych, uznanych zasad, aby nie było dowolności w tym zakresie. Projekt jest realizowany od 1.03.2019 r. do 31.12.2022 r.
W Polskim Związku Niewidomych psy były szkolone od lat siedemdziesiątych. Wyszkoliliśmy ich około 120. Potem pojawiły się kolejne organizacje, które podejmowały się tego zadania. W miarę nabywania doświadczenia wszyscy szkolący zwracali uwagę na różnicę pomiędzy wiedzą a możliwościami oferowanymi w ramach projektów. Warunki projektowe nie przystawały do cyklu szkolenia psa, ani w zakresie czasu trwania szkolenia, ani w zakresie zapewnienia ciągłości tego procesu. Ten temat powrócił podczas posiedzeń Parlamentarnego Zespołu ds. Osób z Niepełnosprawnością Wzroku i rozpoczęliśmy dyskusję. Odwiedziliśmy także dwie szkoły szkolące psy przewodniki w Czechach. Wszystkie te działania zakończyły się ww. projektem.
Przystępując do tej inicjatywy, mieliśmy nadzieję na stworzenie w Polsce szkoły psów przewodników wg modelu funkcjonującego na świecie – w systemie kenelowym z całym zapleczem. Widzieliśmy w tym sens i szansę na dalszy rozwój. Jednak nie było to możliwe do zrealizowania w ramach tego projektu. Oczywiście jesteśmy za wypracowaniem standardów w Polsce, a także wyszkoleniem nowych trenerów i kolejnych psów, dlatego uznaliśmy, że chcemy przekazać swoje ponad 35-letnie doświadczenie i uczestniczyć w procesie tworzenia czegoś ważnego i trwałego.
Po ogłoszeniu projektu w środowisku dyskutowano na temat przydatności psa przewodnika w dobie nowych technologii. Gdy wspominano o możliwościach systemów do nawigacji czy planowania podróży, pojawiały się opinie, że pies przewodnik jest przeżytkiem. Rozmawiałam z wieloma osobami z niepełnosprawnością narządu wzroku, korzystającymi z pomocy psów, czytałam też pracę magisterską napisaną przez instruktora psów, fizjoterapeutę. Z rozmów i wyników badania ankietowego można wywnioskować, że posiadanie psa przewodnika przez osobę z dysfunkcją narządu wzroku, nie tylko znacząco wpływa na poprawę jej bezpieczeństwa w poruszaniu się w przestrzeni zurbanizowanej (żadna aplikacja nie jest tak dokładna jak pies), lecz również aktywizuje oraz mobilizuje ją do większej samodzielności, podnosi jakość jej życia, wpływa pozytywnie na postrzeganie takiej osoby przez innych i samą siebie. Wreszcie pies, zwłaszcza dla osób, które mieszkają samotnie, to najlepszy przyjaciel.
Powstanie pięć rodzajów standardów. Ich wdrożenie będzie możliwe dzięki przeszkoleniu 48 psów i ich przekazaniu 48 osobom niewidomym, doszkoleniu 11 aktualnie pracujących instruktorów oraz wyszkoleniu 16 nowych trenerów, 36 wolontariuszy i 8 fundraiserów. Szkolenie będzie miało charakter nie tylko teoretyczny, ale i praktyczny.

Wypracowane standardy będą dotyczyły:
1. Psa przewodnika
W ramach standardu znajdą się zapisy dotyczące tzw. etapu socjalizacji, czyli wyboru odpowiedniego szczenięcia (testy będą wykonywane jeszcze w czasie pobytu szczenięcia w hodowli), współpracy instruktora/trenera z rodzinami zastępczymi/wolontariuszami oraz procesu (programu) szkolenia specjalistycznego, czyli przygotowania psa do pełnienia roli przewodnika osoby niewidomej. Określony zostanie sposób przeprowadzania późniejszych testów kwalifikacyjnych oraz egzaminu końcowego. Wymagana będzie przede wszystkim wiedza kynologiczna, umiejętność pracy z psem oraz prawidłowa komunikacja ze zwierzęciem.
2. Przekazywania psa przewodnika
Obejmuje wypracowanie zasad rekrutacji, dobierania w pary człowiek-pies, monitorowania po przekazaniu, planowania i programu szkolenia osoby z niepełnosprawnością narządu wzroku.
3. Hodowli psa przewodnika
Opracowanie zasad pozwalających na wybór zwierząt z możliwie największym potencjałem zdrowotnym, czyli ustalenie wymagań stawianych hodowlom, w których będą nabywane szczenięta, zasad współpracy z tym hodowlami, a w przyszłości – stworzenie standardów prowadzenia własnej hodowli w oparciu o odpowiednio dobrany materiał genetyczny.
4. Zasad formalno-instytucjonalnych organizacji szkoły psów przewodników
Przygotowanie zasad certyfikacji szkół oraz monitorowania wypracowanych standardów. Określenie sposobu funkcjonowania trzech typów szkół: opartej na systemie domowym (psy w trakcie szkolenia mieszkają w domu trenera), kenelowym (psy mieszkają w pomieszczeniach szkoły) oraz mieszanym. Wskazanie podmiotów odpowiedzialnych za certyfikację szkół i psów, monitorowanie szkół itd.
5. Szkolenia nowych trenerów i podnoszenia kompetencji instruktorów
Stworzenie systemu szkolenia nowych trenerów, w tym opracowanie kryteriów rekrutacji, przebiegu szkolenia teoretycznego i praktycznego, zasad weryfikacji umiejętności, egzaminowania/certyfikacji. Określenie kompetencji instruktora, którym powinna być osoba, która nie tylko potrafi wyszkolić psa, ale także przekazać osobie z niepełnosprawnością narządu wzroku wiedzę i umiejętności w zakresie pracy ze zwierzęciem. Instruktor będzie pomagał młodszemu trenerowi w szkoleniu psa i rozwijaniu umiejętności. Ponadto obaj powinni się kształcić w zakresie prawidłowej współpracy z osobami z niepełnosprawnością narządu wzroku. Standardy określą rolę instruktora i trenera na poszczególnych etapach szkolenia i przekazywania psa przewodnika.
6. Współpracy z wolontariuszami
Wypracowanie zasad pozyskiwania i współpracy z wolontariuszami – zarówno socjalizującymi szczenięta, jak i wspierającymi organizacje pozarządowe zajmujące się szkoleniem i udostępnianiem psów przewodników. Opisanie zasad rekrutacji, w tym wskazanie wymaganych dokumentów rekrutacyjnych, kryteriów kwalifikacji, w szczególności wolontariuszy socjalizujących. Przedstawienie zaleceń dla wolontariuszy w zakresie postępowania ze szczenięciem i jego socjalizacji, oraz wypracowanie zasad/kroków budowy wolontariatu w danej organizacji. W pracach zespołu wezmą udział eksperci z doświadczeniem w pracy w wolontariacie, z wolontariuszami lub stale współpracujący z organizacją, znający jej misje i cele.
Standardy będą opracowywane w oparciu o współpracę ze szkołami działającymi za granicą oraz międzynarodowymi specjalistami.
Celem projektu jest także upowszechnienie sporządzonych zasad oraz opracowanie propozycji zmian legislacyjnych, które zostaną zgłoszone właściwym instytucjom. Przewidywane są następujące działania:
1. Przygotowanie dla różnych instytucji publicznych, w tym pracodawców, materiałów informacyjnych dotyczących standardów, dostępności przestrzeni i obiektów użyteczności publicznej oraz miejsc pracy osób niewidomych posiadających psy przewodniki.
2. Opracowanie propozycji treści edukacyjnych dotyczących funkcjonowania psa przewodnika jako pomocy dla osób z niepełnosprawnością narządu wzroku, skierowanych zarówno do uczniów z dysfunkcją wzroku, jak i uczniów pełnosprawnych, oraz ich przekazanie resortowi edukacji narodowej do wykorzystania w programach nauczania.
3. Opracowanie i przeprowadzenie przez organizacje, będące partnerami w projekcie, działań skierowanych do społeczeństwa, szczególnie do osób z niepełnosprawnością narządu wzroku, podnoszących ich poziom wiedzy w zakresie korzystania z pomocy psa przewodnika. Powstaną dwa filmy z audiodeskrypcją – jeden skierowany do społeczeństwa, prezentujący ideę psa przewodnika, drugi zachęcający do jego posiadania. Do tego zostanie opracowana publikacja mająca na celu popularyzację idei posiadania psa przewodnika oraz zasad opieki nad zwierzętami. Zorganizujemy 16 spotkań w całej Polsce, podczas których będzie można dowiedzieć się o standardach szkolenia, dostępności oraz poznać propozycje zmian legislacyjnych i treści edukacyjnych.
Wreszcie wdrożenie opracowanych w projekcie standardów do zasad finansowania szkolenia i udostępniania psów przewodników w ramach zadań zlecanych PFRON (do czasu wprowadzenia zmian legislacyjnych służących systemowemu wdrożeniu tych standardów). Ponadto kontynuowane będą działania fundraisingowe oraz wolontariackie.
Jak widać przedsięwzięcie jest ogromne, trudne logistycznie i merytorycznie, ale daje nadzieję na systemowe rozwiązania, na czym Polskiemu Związkowi Niewidomych i partnerom najbardziej zależy.