skocz do treści

Pochodnia - Miesięcznik społeczny Polskiego Związku Niewidomych

Historia

Fakty i wydarzenia Józef Szczurek

W poprzednich trzech numerach „Pochodni” ukazały się moje artykuły nawiązujące do 60-lecia PZN. Starałem się ukazać w nich prestiż i znaczenie Związku oraz jego działalność, głównie w dziedzinie oświaty i kultury. Zastanawiając się, jak najlepiej zakończyć ten cykl, doszedłem do wniosku, że może osiągnę cel, przedstawiając krótki wykaz wydarzeń na przestrzeni kilkudziesięcioletnich działań PZN. W ten sposób można jeszcze bardziej uwypuklić dumną historię naszej organizacji.
Zdaję sobie sprawę, że ukazane wydarzenia to jedynie mała cząstka prawdy, gdyż nie sposób w prasowej relacji przedstawić rozszerzoną wersje faktów, ale, jestem przekonany, że i ta forma przybliża nas do minionej rzeczywistości i ludzi, którzy ją w trudzie i radości tworzyli.

Kalendarium

1951 - W dniach 16-17 czerwca, odbył się w Warszawie Pierwszy Krajowy Zjazd Delegatów, na którym powołano do życia Polski Związek Niewidomych przez zjednoczenie dwu odrębnych dotychczas organizacji: Związku Pracowników Niewidomych RP i Związku Ociemniałych Żołnierzy RP. Przyjęto zasadę, w myśl której Polski Związek Niewidomych przyjmuje na siebie w odniesieniu do niewidomych zadania inicjatywne i realizacyjne w dziedzinie kultury, oświaty, zatrudnienia i spraw socjalnych, a władze państwowe co roku przyznają dotacje finansowe na działalność Związku. Zasada ta przy niezbędnych korektach obowiązywała przez ponad czterdzieści lat. Na przewodniczącego Zarządu Głównego wybrano niewidomego inwalidę wojennego - mjr Leona Wrzoska.
1952 - Przyznanie niewidomym pierwszej i drugiej grupy ulg w komunikacji miejskiej, kolejowej i autobusowej międzymiastowej.
Powołanie do życia Centralnej Biblioteki PZN i przyjęcie rozwojowej koncepcji bibliotekarstwa niewidomych w Polsce.
Rozpoczęcie organizowania kolonii letnich, a później również zimowych, dla dzieci w szkołach dla niewidomych.
Rozpoczęcie w skali ogólnokrajowej akcji wychowania fizycznego wśród niewidomych poprzez organizowanie obozów oraz kół sportowych przy oddziałach PZN.
Zakład tyflograficzny PZN rozpoczął drukowanie w brajlu podręczników dla szkół podstawowych i średnich.
1954 - Rozpoczęto budowę Centralnego Ośrodka Niewidomych przy ulicy Konwiktorskiej w Warszawie. Dwupiętrowy budynek, o kubaturze 12000 metrów sześciennych, oddany został do użytku w lipcu 1956 roku.
1955 - II Krajowy Zjazd Delegatów PZN w Warszawie przyjął uchwałę o zatrudnieniu niewidomych, o likwidacji analfabetyzmu brajlowskiego oraz apel do wszystkich nauczycieli w Polsce o wyszukiwanie niewidomych dzieci i poprzez oddziały PZN kierowanie ich do szkół specjalnych.
Zorganizowanie pierwszego obozu wypoczynkowego, z elementami rehabilitacyjnymi, dla niewidomych studentów i uczniów ogólnodostępnych szkół średnich. Obozy tego rodzaju były organizowane co roku do końca lat 80. i stały się sprawdzoną formą kontaktów i współpracy ZG PZN z młodzieżą uczącą się.
Rozpoczęcie tresury psów przewodników. Pierwszy kurs odbył się w Olesinie k. Warszawy.
1956 - Reaktywowanie Związku Ociemniałych Żołnierzy.
Komitet Centralny PZPR, w ramach rewindykacji, oddał Polskiemu Związkowi Niewidomych ośrodek wypoczynkowy w Muszynie.
Przy Zarządzie Głównym PZN powstała Komisja do Spraw Młodzieży uczącej się w szkołach wyższych i średnich.
1957 - Na Zjeździe Delegatów Spółdzielni Niewidomych, w dniu 29 marca, podjęta została uchwała o powołaniu Krajowego Związku Spółdzielni Niewidomych. Na prezesa zarządu wybrano Modesta Sękowskiego.
Centralne władze państwowe przyjęły uchwałę o zwolnieniu niewidomych od podatku dochodowego.
Przyznanie niewidomym studentom stypendium lektorskiego wypłacanego z funduszów państwowych. Podobne stypendium otrzymywali uczniowie szkół średnich.
1959 - III Krajowy Zjazd Delegatów PZN. Najwięcej uwagi poświęcono zatrudnieniu i opiece nad niewidomymi na wsi oraz zacieśnieniu współpracy ze Związkiem Spółdzielni Niewidomych, który powstał w 1957 r.
Wojewódzkie oddziały PZN otrzymały nową nazwę - okręgi.
PZN został przyjęty do Światowej Rady Pomocy Niewidomym. Na kongresie w Rzymie PZN reprezentował dr Włodzimierz Dolański.
1961 - uruchomienie nagrywania książek na taśmie magnetofonowej.
1963 - IV Krajowy Zjazd Delegatów PZN - Przyjęcie uchwały o przyznawaniu działaczom społecznym trzystopniowej Honorowej Odznaki PZN.
1964 - Rozpoczęto coroczne organizowanie konkursów, a następnie festiwali muzyczno-wokalnych zespołów niewidomych.
1965 - W Warszawie uruchomiono Zakład Rehabilitacji Podstawowej dla nowo-ociemniałych. Po dwu latach działalności, zakład został przeniesiony do Chorzowa.
1966 - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych włączyło do swej pracy i na własny koszt tresurę psów przewodników dla niewidomych w ośrodku znajdującym się w Sułkowicach k. Warszawy. Tresurą psów przewodników MSW zajmowało się do końca lat 80.
Zarząd Główny PZN rozpoczął wydawanie „Pochodni” w druku zwykłym.
1968 - Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej wydało zarządzenie nadające legitymacji PZN rangę dokumentu uprawniającego do bezpłatnego korzystania z wszystkich placówek społecznej służby zdrowia.
Odbyło się pierwsze zebranie Rady Naukowej przy PZN. Do Rady należało inicjowanie, konsultacja i ocena merytorycznej pracy Związku.
1970 - Na wniosek ZG PZN, władze państwowe przyznały fundusze na pomoc lektorską dla niewidomych pracowników umysłowych.
1971 - Rozpoczęto wypłacanie zasiłków lektorskich niewidomym przewodniczącym zarządów kół PZN.
Z okazji dwudziestopięciolecia zjednoczenia ruchu niewidomych w Polsce i dwudziestolecia PZN w Sali Kameralnej Filharmonii Narodowej w Warszawie odbyła się centralna akademia. Wzięło w niej udział ponad trzysta osób, a wśród nich przedstawiciele centralnych władz rządowych, zasłużeni działacze środowiska niewidomych z całego kraju.
1973 - VI Krajowy Zjazd Delegatów PZN w Warszawie, główne zagadnienia: opieka nad starszymi niewidomymi, kultura i oświata, zrównanie pracujących w systemie nakładczym (w domu) z pracującymi w systemie zwartym (poza domem).
1976 - Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej wydało zarządzenie o przyznaniu niewidomym nie mającym innych źródeł utrzymania, stałego zasiłku pieniężnego.
Do użytku PZN oddano drugi gmach na ulicy Konwiktorskiej w Warszawie.
1977 - VII Krajowy Zjazd Delegatów PZN w Łodzi. Obrady zdominowały sprawy personalne. Zagadnienia problemowe: największy nacisk należy położyć na pracę PZN w terenie, organizowanie zakładów pracy.
1981 - Na Zjeździe Delegatów ZSN podjęto uchwałę, w myśl której Związek Spółdzielni Niewidomych działający dotychczas w ramach Związku Spółdzielni Inwalidów, przekształcony został w Centralny Związek Spółdzielni Niewidomych, mający pełnię praw wobec zrzeszonych jednostek spółdzielczych.
Powołanie do życia Rady Kobiet przy Zarządzie Głównym PZN.
1982 - Rząd przyjął uchwałę, na podstawie której, niewidomi, po przepracowaniu pięciu lat, nabywają prawo do renty inwalidzkiej.
1985 - Dom Pomocy Społecznej im. Kazimierza Jaworka w Chorzowie przyjął pierwszych niewidomych mieszkańców. Jest własnością PZN.
1987 - Powołanie do życia Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom Niewidomym i Niedowidzącym „Nadzieja” w Radomiu. Stowarzyszenie prowadzi ośrodek szkolno-wychowawczy dla dzieci niewidomych z dodatkowymi schorzeniami.
1988 - Przy Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach, utworzone zostało Centrum Kultury Niewidomych. Ośrodek organizuje szkolenia, konkursy i warsztaty pracy twórczej w dziedzinie muzyki, literatury, plastyki.
1990 - Po likwidacji Centralnego Związku Spółdzielni Niewidomych, władze państwowe przekazały Polskiemu Związkowi Niewidomych Ośrodek Rehabilitacji Szkolenia Niewidomych w Bydgoszczy oraz gmach na ulicy Jasnej w Warszawie, który był siedzibą władz CZSN.
W Warszawie powstało Stowarzyszenie Rodziców i Przyjaciół Dzieci Niewidomych i Słabowidzących „Tęcza”. Stowarzyszenie Prowadzi trzy ośrodki dla dzieci z dysfunkcją wzroku ze sprzężonym kalectwem. Wcześniej, istniało przez kilka lat, jako Klub Rodziców Niewidomych Dzieci przy okręgu PZN.
W Olsztynie oddany został do użytku Ośrodek Rehabilitacyjno-Mieszkalny dla niewidomych (143 mieszkania). Ośrodek jest własnością PZN.
W Ciechocinku oddano do użytku ośrodek rehabilitacyjno-wypoczynkowy. Ośrodek otrzymał imię jego inicjatora i twórcy - Mariana Kaczmarka.
1991 - Powołanie do życia Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym. Organizacja zrodziła się z wcześniejszej działalności PZN obejmującej inwalidów z defektem wzroku i słuchu.
1992 - PZN zakupił ośrodek wczasowo-leczniczy w Ustroniu Morskim.
1993 - Kielecka spółdzielnia niewidomych przekazała Polskiemu Związkowi Niewidomych internat spółdzielczy. Dwa lata później uruchomiono w nim Dom Pomocy Społecznej dla 45 niewidomych pensjonariuszy.
Ówczesny prezes ZG PZN Tadeusz Madzia - został wybrany na posła do Sejmu.
1994 - Zarząd Główny PZN dwunastej kadencji, wybrany na Krajowym Zjeździe Delegatów w grudniu 1993 r. na swym pierwszym posiedzeniu w styczniu 1994 r. przekazał nieograniczone pełnomocnictwa prezydium ZG do udzielania wszelkich poręczeń majątkiem Związku przewodniczącemu ZG PZN. Takie postępowanie naczelnych władz w ciągu kilku lat doprowadziło do materialnej ruiny Związku oraz licznych nadużyć gospodarczych, formalno-prawnych i statutowych. Spowodowało to utratę pozytywnego wizerunku PZN w społeczeństwie, a także jego wiarygodności wobec instytucji finansujących działalność Związku.
1996 - Uchwałą prezydium ZG PZN utworzona została komisja, której celem było inicjowanie prac i różnych przedsięwzięć dotyczących historii PZN.
1998 - W czerwcu, na Nadzwyczajnym Krajowym Zjeździe Delegatów PZN, pół roku po XII Zjeździe Krajowym, zdjęto z funkcji prezesa Tadeusza Madzię za liczne nadużycia majątkowe Związku. Do dymisji podało się całe prezydium i Główna Komisja Rewizyjna. Delegaci wybrali nowe władze naczelne. Najważniejszym zadaniem nowych władz stało się wydobycie Związku z zapaści finansowej oraz przywrócenie mu prestiżu społecznego.
2001 - PZN założył swoją stronę w Internecie. Znajdują się na niej adresy wszystkich jednostek PZN ośrodków szkolno-wychowawczych, spółdzielni niewidomych, zakładów rehabilitacyjnych i wypoczynkowych oraz obszerna informacja o działalności PZN.
2004 - W Warszawie odbył się XIV krajowy Zjazd Delegatów PZN. Główną jego treścią były społeczne i ekonomiczne zmiany dokonujące się w Polsce i konieczność dostosowania do nich działalności PZN. Po raz pierwszy w historii Związku członkowie prezydium ustępującego Zarządu Głównego nie otrzymali absolutorium delegatów. Wybrano nowe władze. Przewodniczącą została po raz pierwszy kobieta - działaczka Mazowieckiego Okręgu PZN - Anna Woźniak-Szymańska. Główną ideą przyjętego programu jest dostosowanie działalności PZN do nowych warunków życia w Polsce, maksymalne wykorzystanie społecznych, ekonomicznych i politycznych uwarunkowań w celu ułatwienia niewidomymm i słabowidzącym pełni praw obywatelskich.

Przewodniczący Zarządu Głównego w historii PZN
Leon Wrzosek 1951 - 1956
Mieczysław Michalak 1956 - 1964
Stanisław Madej 1964 - 1968
Dobrosław Spychalski 1968 - 1976
Jerzy Skowroński 1976 - 1977
Antoni Maślanka 1977 - 1981
Włodzimierz Kopydłowski 1981 - 1987
Kazimierz Lemańczyk 1987 - 1988
Tadeusz Madzia 1988 - 1998
Sylwester Peryt 1998 - 2004
Anna Woźniak Szymańska od 2004